Göğüs travmalarında izlenen yol şu sırayla ilerler: önce hava yolunun açık olduğu doğrulanır, solunum ve dolaşım değerlendirilir, hayatı tehdit eden tablolar dakikalar içinde çözülür, ardından görüntüleme ile hasarın kapsamı belirlenir. Bu değerlendirmenin sonunda hastaların çoğu ameliyata gitmez; izlem, ağrı yönetimi ve gerektiğinde göğüs tüpü ile tedavi edilir.
Bu bilgi çoğu kişi için şaşırtıcıdır. Göğüs travması denince akla hemen büyük bir ameliyat gelir; oysa acil cerrahi gerektiren olgular azınlıktadır. Belirleyici olan, hangi hastanın bu azınlıkta olduğunun hızlı biçimde ayırt edilmesidir.
Göğüs Travmaları Nasıl Sınıflanır?
Travmalar iki ana grupta toplanır. Künt travmalar; trafik kazaları, yüksekten düşmeler, göğse alınan darbeler ve ezilme yaralanmalarıdır. Göğüs duvarı bütünlüğünü koruyabilir ancak içerideki yapılar zedelenmiş olabilir.
Delici travmalar ise kesici alet ve ateşli silah yaralanmalarını kapsar. Burada yaranın giriş yeri, içerideki hasarın büyüklüğü hakkında yanıltıcı olabilir; küçük bir giriş yarası büyük bir damar yaralanmasını gizleyebilir. Her iki grupta da değerlendirme aynı sistematikle yapılır.
İlk Değerlendirmede Ne Aranır?
İlk basamakta hayatı doğrudan tehdit eden birkaç tablo aranır. Bunlar arasında hava yolu tıkanıklığı, tansiyon pnömotoraks, göğüs boşluğuna büyük miktarda kanama, göğüs duvarında serbest kalmış segment ve kalp çevresinde sıvı birikmesi bulunur.
Bu tabloların ortak özelliği görüntüleme beklenmeden müdahale gerektirmeleridir. Tansiyon pnömotoraksta iğneyle hava boşaltılır ve tüp yerleştirilir. Yoğun kanamada kan yerine konurken kanamanın kaynağına yönelik girişim planlanır. Muayene, oksijen ölçümü ve yatak başı ultrason bu aşamanın araçlarıdır.
Kaburga Kırıkları
Kaburga kırıkları künt göğüs travmasının en sık bulgusudur. Ağrı nefes almakla ve öksürmekle artar. Kırığın kendisi çoğu zaman kendiliğinden iyileşir; asıl sorun ağrının solunumu kısıtlamasıdır.
Ağrı nedeniyle derin nefes alamayan ve öksüremeyen hastada salgı birikir, akciğerin alt bölümleri söner ve enfeksiyon gelişebilir. Bu nedenle tedavinin merkezinde etkili ağrı denetimi vardır. Göğsün bandajlanması ya da sıkı sarılması günümüzde önerilmez; solunum hareketini kısıtlayarak durumu ağırlaştırabilir. Göğüs Cerrahi Ankara yaklaşımında kaburga kırığı olan hastada öncelik, hastanın rahat nefes alıp öksürebilmesidir.
Yelken Göğüs Nedir?
Ard arda gelen üç ya da daha fazla kaburganın en az iki noktadan kırılmasıyla göğüs duvarının bir bölümü serbest kalır. Bu bölüm nefes alırken içe, verirken dışa doğru hareket eder; normal solunum hareketinin tersidir.
Yelken göğüs adı verilen bu tablo solunumu belirgin biçimde bozar ve altındaki akciğer dokusunun zedelenmesiyle birliktedir. Tedavide ağrının etkili biçimde azaltılması, gerekli görülen olgularda solunum desteği ve uygun hastalarda kırık uçların plak ve vidalarla tespiti yer alır. Tespitin amacı göğüs duvarının bütünlüğünü sağlayarak hastanın kendi solunumunu sürdürebilmesidir.
Akciğer Zedelenmesi
Pulmoner kontüzyon, akciğer dokusunun künt darbeyle ezilmesidir. Doku içine kanama ve ödem gelişir, o bölge hava alışverişine katılamaz hâle gelir. İlginç bir özelliği vardır: bulgular travma anında değil, izleyen saatler içinde belirginleşir.
Bu nedenle ilk görüntülemesi normal görünen bir hastanın izlemden çıkarılması doğru değildir. Oksijen düzeyi, solunum sayısı ve genel durumu belirli aralıklarla değerlendirilir. Tedavide oksijen desteği, sıvı dengesinin dikkatli yönetimi ve solunum fizyoterapisi yer alır.
Göğüs Boşluğuna Hava ve Kan Birikmesi
Travmaya bağlı pnömotoraksta zarlar arasına hava kaçar ve akciğer söner. Hemotoraksta ise aynı boşluğa kanama olur. İkisi bir arada da bulunabilir. Bulguları nefes darlığı, o taraftaki solunum seslerinin azalması ve göğüs ağrısıdır.
Tedavinin temeli göğüs tüpü yerleştirilmesidir. Tüp hem havayı hem kanı dışarı alır ve akciğerin yeniden şişmesini sağlar. Tüpten gelen kan miktarı yakından izlenir; başlangıçta çok miktarda kan gelmesi ya da kanamanın saatler boyunca yüksek hızda sürmesi acil ameliyat gerekçesi olabilir. Olguların büyük bölümünde tüp tek başına yeterli olur.
Ne Zaman Acil Ameliyat Gerekir?
Acil torakotomi kararı belirli ölçütlere dayanır. Göğüs tüpünden gelen kanın miktarı ve hızı, tüpe rağmen sürmesi, göğüs boşluğuna doğru büyük damar yaralanması düşünülmesi, kalp çevresinde sıvı birikmesine bağlı bası tablosu, soluk borusu ya da ana bronş yırtığını gösteren büyük hava kaçağı ve yemek borusu yaralanması bu ölçütler arasındadır.
Kalbin ve büyük damarların yaralandığı olgularda kalp damar cerrahisi devreye girer. Akciğer, göğüs zarı, göğüs duvarı ve diyaframla ilgili girişimleri ise göğüs cerrahisi üstlenir. Acil durumlarda bu iki branşın birlikte çalışması gerekebilir. Ankara Göğüs Cerrahi Doktorları tarafından yürütülen travma yönetiminde bu iş bölümü önceden tanımlıdır.
Diyafram Yaralanmaları
Diyafram, göğüs ile karın boşluğunu ayıran kas tabakasıdır. Künt travmada, özellikle karın içi basıncın ani arttığı durumlarda yırtılabilir. Delici yaralanmalarda ise göğüs alt bölgesine ve karın üst bölgesine isabet eden yaralarda akla gelmelidir.
Bu yaralanmaların bir bölümü ilk görüntülemede fark edilmez ve aylar hatta yıllar sonra karın organlarının göğüs boşluğuna geçmesiyle ortaya çıkabilir. Bu nedenle şüphelenilen olgularda ayrıntılı görüntüleme ve gerektiğinde kapalı yöntemle doğrudan bakılması gündeme gelir. Tespit edilen yırtıklar cerrahi olarak onarılır.
Hangi Bölüm Devrede Olur?
Göğüs travmalarında birden çok bölüm birlikte çalışır ancak alanları farklıdır. Göğüs cerrahisi akciğer, göğüs zarı, göğüs duvarı, diyafram ve soluk borusu yaralanmalarını üstlenir; tüp takma, kırık tespiti ve akciğer onarımı bu bölümün işidir.
Kalp ve damar cerrahisi kalp, kalp zarı, aort ve büyük damar yaralanmalarını yönetir. Göğüs hastalıkları ise dahili bir branştır; travmanın akut cerrahi yönetiminde yer almaz, ancak eşlik eden KOAH gibi hastalıkların yönetiminde ve iyileşme döneminde solunum tedavisinde katkı sunar. Ankara Göğüs Doktoru değerlendirmesi, travma sonrası dönemde solunum kapasitesinin izlenmesi açısından da önem taşır.
Ameliyat Sonrası ve İzlem Döneminde Solunum Fizyoterapisi
Göğüs travmasında iyileşmenin belirleyicisi çoğu zaman cerrahi girişimin kendisi değil, sonrasındaki solunum çalışmasıdır. Kırık kaburgalar nedeniyle ağrılı olan hasta derin nefes almaktan ve öksürmekten kaçınırsa akciğerinin bir bölümü sönebilir.
Bu nedenle ağrı denetim altına alındıktan sonra teşvikli spirometre ile derin nefes egzersizleri, kontrollü öksürme teknikleri, yastıkla göğsü destekleyerek öksürme, pozisyon değişiklikleri ve erken yürüyüş başlatılır. Egzersizlerin günde birkaç kez ve düzenli yapılması, taburculuk sonrasında da bir süre sürdürülmesi önerilir. Bu program zatürre gelişme riskini azaltmayı amaçlar.
Yaşlılarda ve Çocuklarda Farklar
Aynı şiddetteki bir darbe, yaş gruplarına göre farklı sonuçlar doğurabilir. Yaşlılarda kemik yapısı daha kırılgandır; görece hafif bir düşme çok sayıda kaburga kırığına yol açabilir. Eşlik eden KOAH ve kalp hastalıkları, solunum yükünü karşılama kapasitesini sınırlar. Bu nedenle bu grupta ağrı yönetimi ve solunum desteği daha yakından izlenir.
Çocuklarda ise göğüs kafesi esnektir. Kaburgalar kolay kırılmaz ancak darbenin enerjisi içerideki organlara aktarılabilir. Bu nedenle kırık bulunmaması, akciğer dokusunun sağlam olduğu anlamına gelmez. Çocuk hastalarda görüntüleme kararı, gereksiz ışın maruziyetinden kaçınılacak biçimde verilir ve klinik izleme ağırlık verilir.
Travma Sonrası Ne Zaman Yeniden Başvurulmalı?
Taburcu edildikten sonra artan nefes darlığı, yeni başlayan ya da ağırlaşan göğüs ağrısı, ateş, balgamda renk değişikliği ya da kan görülmesi, çarpıntı ve baygınlık hissi hekime başvurmayı gerektirir.
Bazı yaralanmalar gecikmeli olarak belirti verir; ilk günlerde normal görünen bir tablo değişebilir. Bu nedenle kontrol randevularına gidilmesi ve verilen egzersiz programına uyulması önemlidir. Sigara kullanımının bu dönemde bırakılması, akciğer iyileşmesine katkı sağlayabilir. Ankara Göğüs Cerrahi izlem programında bu uyarı belirtileri hastaya ayrıntılı biçimde anlatılır.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Göğüs travması sonrası değerlendirme için bir göğüs cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir.